Cognitief interviewen

Het cognitief interview is ontwikkeld door Ronald Geiselman en Ronald Fisher om uit het geheugen van een meewerkende getuige zoveel mogelijk juiste informatie te halen, zonder die herinnering te sturen of te vervuilen.

Waar een klassiek verhoor werkt met gerichte vragen die het gesprek versmallen, doet het cognitief interview het omgekeerde. Het opent de herinnering. Het vertrekt vanuit inzichten uit de geheugenpsychologie: een herinnering is geen opname die je afspeelt, maar een reconstructie die je opnieuw opbouwt. Hoe beter je de oorspronkelijke situatie in gedachten terugbrengt, en hoe minder je de verteller onderbreekt of stuurt, hoe meer en hoe betrouwbaarder de informatie is die naar boven komt.

De methode is bedoeld voor getuigen, slachtoffers en meewerkende betrokkenen, niet om een verdachte in het nauw te drijven. Juist doordat er niet beschuldigend wordt gewerkt, komt informatie los die bij directe, gesloten vragen verborgen was gebleven. Dat maakt het cognitief interview tot een van de best onderbouwde gesprekstechnieken in het forensische en onderzoeksveld.

Waarom sturing de vijand is

Elke vraag die een detail insluit dat de verteller nog niet zelf heeft genoemd, plant dat detail in het geheugen. Bij een volgende vertelling komt het terug als eigen herinnering. Zo ontstaan onbedoeld valse herinneringen. Het cognitief interview vermijdt dit door open te beginnen, de eigen woorden van de verteller te gebruiken, en waarom-vragen te mijden, omdat die om verantwoording vragen in plaats van om herinnering.

De kern van het cognitief interview bestaat uit vier geheugentechnieken. Ze zijn eenvoudig te benoemen en moeilijk te beheersen, want ze vragen geduld en de discipline om niet te sturen.

Fisher en Geiselman werkten de techniek uit tot een gesprek met een vaste opbouw. Die opbouw zorgt dat het vertrouwen eerst wordt opgebouwd, dat de getuige ononderbroken zijn eigen verhaal doet, en dat pas daarna gericht wordt verdiept.

1. Contact en uitleg. Vertrouwen opbouwen, de aanpak uitleggen, en de regie nadrukkelijk bij de getuige leggen. De getuige is de expert, niet de interviewer.
2. Vrij verhaal. De getuige vertelt ononderbroken en in eigen woorden wat er gebeurd is. De interviewer luistert, onderbreekt niet en maakt aantekeningen voor later.
3. Gericht navragen. Per onderwerp dat de getuige zelf noemde, wordt verdiept met open vragen, in de woorden van de getuige, zonder nieuwe details in te brengen.
4. Terugkoppeling. De interviewer vat samen en laat de getuige corrigeren en aanvullen. Zo worden fouten hersteld en komt vaak nog nieuwe informatie boven.
5. Afsluiting. Het gesprek wordt neutraal en positief afgesloten, met de deur open voor later aanvullen.

De software werkt met de fasen zoals ze voor uw praktijk in het lab zijn ingesteld. De namen en het aantal kunnen daar worden aangepast.

U leest een tekst in en de tool stelt daaruit, fase voor fase, de vragen samen voor uw cognitief interview. Wat u normaal met de hand voorbereidt in een avond, staat er in dertig seconden, verankerd in de woorden van de betrokkene.

Zo werkt het, stap voor stap

1. U leest een tekst inEen eerdere verklaring, een aangifte, een zaakomschrijving of een dossier. Typen, plakken, of een Word- of pdf-bestand dat in uw eigen browser naar tekst wordt omgezet. Er gaat niets ongevraagd naar buiten.
2. De tool leest fase voor faseDe generator loopt langs elke fase van het gesprek en stelt per fase vier tot zes vragen samen, in de volgorde waarin u ze zou stellen.
3. Open, niet-sturend, geheugengerichtElke vraag is open en bevat geen aanname over wat er gebeurd zou zijn. Ze beginnen met wat, hoe, wie, waar, wanneer of met vertel eens, nooit met waarom. Beschuldigende of suggestieve vragen worden bewust overgeslagen.
4. Verankerd in de eigen woordenDe vragen gebruiken de woorden van de verteller zelf. Waar een vraag aan een plek in de tekst hangt, staat er een letterlijk citaat bij, zodat u ziet waarop de vraag steunt. De tool verzint geen citaten.
5. U kiest wat mee de kamer in gaatBij elke vraag staat in een halve zin wat hij moet opleveren. U vinkt de vragen aan die u wilt gebruiken, voegt per fase een eigen vraag toe, en laat de rest staan.
6. U drukt de leidraad afHet resultaat is een gespreksleidraad die u meeneemt: uw vragen, per fase, met de citaten erbij. Bovenaan staat de herinnering dat dit een voorstel is en geen script.

De methode kennen is één ding. Haar onder tijdsdruk foutloos toepassen is iets anders. Daar zit de winst van de tool.

Een cursus is een moment. Vaardigheid is een gewoonte. De opzet van De Leugenacademie is er daarom op gericht dat u niet één keer iets leert, maar uw niveau blijft aanscherpen op echte zaken.

Van elke zaak een leermoment

Doordat u met echte verklaringen werkt, is elke voorbereiding tegelijk een oefening. U ziet hoe een goede open vraag eruitziet bij precies uw materiaal, niet bij een lesvoorbeeld. Zo verschuift de methode van kennis in uw hoofd naar gewoonte in uw werk.

Meten, trainen, op peil houden

De toets legt vast of u de methode beheerst. De module houdt dat niveau vast doordat u haar bij elke zaak gebruikt. En doordat de vragen steeds volgens de methode worden voorgelegd, blijft de norm zichtbaar, ook jaren nadat de training achter de rug is.

Het cognitief interview is krachtig, maar het is geen waarheidsmachine en de tool is dat evenmin.

• Het is geen leugendetectie. De methode haalt herinnering op. Zij zegt niets over of iemand de waarheid spreekt. De tool maakt daarom bewust geen confronterende of toetsende vragen.
• De leidraad is een voorstel. Niet een script dat u afwerkt. Laat ruimte, onderbreek niet, en vraag door op wat de ander uit zichzelf noemt. De beste vraag is vaak de vervolgvraag die de tool niet kon voorzien.
• Sturing blijft uw verantwoordelijkheid. De tool vermijdt sturende formuleringen, maar in de kamer bent u het die stuurt of ruimte laat. De methode werkt alleen als u haar in het gesprek zelf trouw blijft.
• Zorgvuldig met persoonsgegevens. Een verklaring bevat gevoelige gegevens. De omzetting van bestanden gebeurt in uw eigen browser. Ga zorgvuldig om met wat u bewaart en met wie u de leidraad deelt.